Türkiye’nin kısa tarihi
Türkiye birçok uygarlığa ev sahipliği yaptı. Bu kısa tarih ana dönemleri anlatır ve bunları bugün nerede görebileceğinizi gösterir.
Osmanlılardan önce
Anadolu tek bir hikâye değil, üst üste birikmiş uygarlıklardır. Hititler Hattuşa’da başkent kurdu ve tarihin bilinen ilk yazılı barış antlaşmalarından birini imzaladı. Çanakkale’deki Troya’nın dokuz yerleşim katmanı vardır. Frigler, Lidyalılar, Urartular ve İyon kentleri yollar, sikkeler, tapınaklar ve şehirler ekledi; Efes’teki Celsus Kütüphanesi ve Aspendos Tiyatrosu aynı coğrafyanın Roma dönemi sayfalarıdır.
Roma ve Bizans
Roma bölgeye Küçük Asya dedi; yollar, su kemerleri ve kentlerle bağladı. 330’da Konstantin başkenti Byzantion’a taşıdı; şehir Konstantinopolis oldu. 537’de tamamlanan Justinianus’un Ayasofya’sı yaklaşık bin yıl dünyanın en büyük katedraliydi. Bizans kiliseleri, manastırları ve kaleleri Kapadokya, Trabzon, İstanbul ve Karadeniz kıyılarında hâlâ ayakta.
Selçuklular, Moğollar ve beylikler
1071 Malazgirt zaferi Anadolu’yu Türk yönetimine açtı. Konya Selçuklu başkenti ve Mevlânâ’nın şehri oldu; Mevlevilik burada şekillendi. Sultanhanı gibi kervansaraylar ticaret yollarını bağladı; 1243 sonrası Moğol akınları gücü beyliklere böldü. Kuzeybatıdaki Osmanlı beyliği 14. yüzyılda genişlemeye başlayanlardan biriydi.
Osmanlı yüzyılları
Osmanlılar 1453’te Konstantinopolis’i aldı ve Balkanlar’dan Hint Okyanusu’na uzanan bir imparatorluğun başkenti yaptı. Kanuni Sultan Süleyman dönemi (1520 to 1566) camiler, köprüler ve kanunlar bıraktı; Mimar Sinan’ın Edirne’deki Selimiye’si ve İstanbul’daki Süleymaniye’si bu dönemin imzalarıdır. İmparatorluk tek kültürlü değildi: milletler, loncalar, tarikatlar ve ticaret ağları onu çoğul, eşitsiz ve karmaşık kıldı. 19. yüzyıldaki Tanzimat reformları modernleşmeyi denedi; milliyetçilik ve Birinci Dünya Savaşı imparatorluğu dağıttı.
Savaş ve bağımsızlık
Osmanlı Devleti Birinci Dünya Savaşı’na İttifak Devletleri yanında girdi. 1915 Çanakkale Savaşı belirleyici oldu; savaşın sonu işgali ve eski düzenin çöküşünü getirdi. Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktı, kongreleri topladı ve 1920’de Ankara’da Büyük Millet Meclisi’ni açtı. Kurtuluş Savaşı 1923 Lozan Antlaşması’yla sona erdi; 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildi. Ankara başkent oldu; 1924’te halifelik kaldırıldı; 1928’de Latin alfabesine geçildi; kadınlara 1934’te seçme ve seçilme hakkı verildi.
Cumhuriyet’ten bugüne
Genç cumhuriyet demiryollarına, okullara ve sanayiye yatırım yaptı, İkinci Dünya Savaşı’na girmedi. 1950’de çok partili hayata geçildi; yüzyılın ikinci yarısı hızlı şehirleşme, Avrupa’ya göç ve üç askerî darbe (1960, 1971, 1980) ile geçti. 2000’lerde AB müzakere süreci, altyapı projeleri ve büyüyen turizm ülkeyi yeniden değiştirdi. 2023’te güneyde yaşanan depremler derin kayıplara yol açtı; yeniden inşa sürüyor. Bugünkü Türkiye kentli, genç, bağlantılı ve bölgesel olarak çeşitli, tarihi neredeyse her sokakta görünür.
Nerede görülür
Tarih yalnızca müzelerde değil. Bu yerler sizi hikâyenin içine sokar.
Uygarlıklar
Anadolu, halkların, krallıkların ve imparatorlukların üst üste bindiği bir haritadır. Bu rehberler Türkiye’yi şekillendiren uygarlıkları, miraslarını hâlâ görebileceğiniz bölge, il ve anıtlarla buluşturur.
Tümünü görKamuya açık tarih kaynakları ve resmî miras kayıtlarından derlenmiştir. Bu akademik değil, editoryal bir özettir; ayrıntı için miras sayfalarındaki bağlantıları izleyin.